Urlop rodzicielski dla taty rośnie w siłę: 9 tygodni tylko dla ojca i dane ZUS

9 tygodni „tylko dla taty” – co zmieniło prawo

Jeszcze kilka lat temu ojciec na urlopie rodzicielskim był w wielu firmach wyjątkiem. Dziś sytuacja szybko się zmienia – i potwierdzają to dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kluczowy impuls przyszedł w kwietniu 2023 roku, gdy urlop rodzicielski wydłużono o 9 tygodni. Jednocześnie wprowadzono zasadę, że mama i tata mają po 9 tygodni nieprzenoszalnych – nie można ich „oddać” drugiemu rodzicowi. Jeśli dany opiekun nie skorzysta ze swojej części, niewykorzystane tygodnie przepadają.

Z perspektywy rynku pracy to ważna zmiana: decyzja o urlopie przestaje być wyłącznie „prywatną sprawą rodziny”, a staje się elementem planowania kariery, organizacji pracy i polityki HR.

Dane ZUS: ojców na urlopie rodzicielskim jest coraz więcej

Statystyki ZUS pokazują wyraźny trend wzrostowy. Z urlopu rodzicielskiego skorzystało:

• w 2024 roku – prawie 42 tys. mężczyzn,
• w 2025 roku – niemal 57 tys.,
• od stycznia do maja 2026 roku – około 28 tys.

To nie jest już marginalne zjawisko. W praktyce oznacza to, że coraz więcej zespołów w Polsce ma (lub będzie mieć) w najbliższym czasie realne doświadczenie pracy z nieobecnością ojca korzystającego z rodzicielskiego – tak samo jak od lat „oswajano” nieobecności matek.

Rodzicielski a ojcowski: dwa różne urlopy, dwa różne trendy

W debacie publicznej te pojęcia często się mieszają, a to błąd – bo dotyczą różnych uprawnień.

Urlop rodzicielski

To rozwiązanie, które po zmianach z 2023 roku mocniej „zachęca” do dzielenia opieki, bo część jest przypisana do każdego z rodziców i nie podlega transferowi. Wzrost liczby ojców korzystających z tej opcji sugeruje, że zasada nieprzenoszalności działa jak realny bodziec decyzyjny.

Urlop ojcowski (2 tygodnie)

Ojcowie mają też do dyspozycji dwutygodniowy urlop ojcowski – funkcjonuje on od lat i jest dość powszechny. Jednak tu ZUS odnotowuje spadek liczby korzystających, którego nie tłumaczy wyłącznie niższa liczba urodzeń. Zasiłek macierzyński za czas urlopu ojcowskiego pobrało:

• w 2024 roku – ponad 162 tys. mężczyzn,
• w 2025 roku – około 137 tys.,
• od stycznia do maja 2026 roku – przeszło 53 tys.

Wniosek dla pracowników i pracodawców jest prosty: rośnie znaczenie dłuższej, planowanej nieobecności (rodzicielski), a jednocześnie warto sprawdzić, skąd bierze się malejące wykorzystanie krótkiego urlopu ojcowskiego (np. brak wiedzy, presja w miejscu pracy, obawy o ocenę zaangażowania).

Co zyskuje pracownik (i jego rodzina), a co firma

ZUS, wspólnie z Fundacją Share The Care, prowadzi kampanię „Równi w domu – równi w pracy. To się wszystkim opłaca”, podkreślając, że równość rodzicielska i równość na rynku pracy są ze sobą powiązane. W praktyce dłuższa obecność ojca przy dziecku to nie tylko emocje i więź, ale też zmiana układu sił w domu: łatwiej wracać do pracy drugiemu rodzicowi, a obowiązki przestają automatycznie „spadać” na jedną osobę.

W materiałach kampanii ojcowie mówią wprost o wartości takiego czasu. „Partnerski podział urlopu daje ojcom tę przewagę, by być z dzieckiem od samego początku” – wskazuje Michał Wiśniewski (cytat za: ZUS). Z kolei Mateusz Piórko zwraca uwagę, że to doświadczenie buduje też szacunek do opieki jako pełnoetatowej pracy i że wiele zależy od postawy pracodawcy (cytat za: ZUS).

Perspektywa pracodawcy: jak mądrze przygotować organizację

W firmach, które chcą utrzymać talenty (i nie tracić ich po urodzeniu dziecka), temat urlopów rodzicielskich przestaje być „benefitem” – staje się elementem stabilnego zarządzania.

• Planuj zastępstwo jak projekt: zakres obowiązków, przekazanie wiedzy, terminy, osoba odpowiedzialna po stronie zespołu
• Ustal jasne zasady kontaktu podczas urlopu (albo ich brak) – ogranicza to napięcia i „ciche oczekiwania”
• Buduj kulturę, w której ojciec na urlopie nie jest wyjątkiem: to zmniejsza ryzyko rotacji i wzmacnia wizerunek pracodawcy
• Traktuj równo powroty do pracy: po dłuższej przerwie liczy się dobre wdrożenie, a nie „kara” w postaci gorszych projektów

Gdzie sprawdzić zasady świadczeń i różne scenariusze

Jeśli jesteś przyszłym rodzicem albo prowadzisz zespół i chcesz uporządkować temat formalności, ZUS przygotował przewodnik po zasiłkach dla rodziców. Zawiera informacje m.in. o zasiłku macierzyńskim, chorobowym w ciąży oraz zasiłku opiekuńczym na chore dziecko. Ważne: poradnik odnosi się nie tylko do etatu, ale też do sytuacji takich jak umowa zlecenie czy prowadzenie własnej firmy.

Co warto zapamiętać – szybka checklista

• Od kwietnia 2023 r. urlop rodzicielski jest dłuższy o 9 tygodni
• Mama i tata mają po 9 tygodni nieprzenoszalnych – niewykorzystane przepadają
• Liczba ojców na rodzicielskim rośnie: 42 tys. (2024), 57 tys. (2025), 28 tys. (I–V 2026)
• Ojcowski (2 tygodnie) nadal popularny, ale liczby spadają: 162 tys. (2024), 137 tys. (2025), 53 tys. (I–V 2026)
• Kultura organizacyjna i podejście pracodawcy realnie wpływają na to, czy ojcowie korzystają z urlopów

Źródło: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, 2026-06-23, https://www.zus.pl/-/tata-na-urlopie-z-dzieckiem-to-ju%C5%BC-nie-rzadko%C5%9B%C4%87